Ukshin Hoti mbetet një nga figurat më të thella dhe më vizionare të mendimit politik shqiptar. Ai nuk ishte vetëm një filozof në kuptimin akademik të fjalës, por një intelektual i angazhuar, që e ngriti çështjen kombëtare në nivel filozofie politike dhe përgjegjësie historike.
Në veprën e tij madhore, Filozofia Politike e Çështjes Shqiptare, ai argumenton se bashkimi i shqiptarëve është e drejtë historike, imperativ i kohës dhe domosdoshmëri për të ardhmen. Për Hotin, kjo nuk ishte një thirrje emocionale apo romantike, por një përfundim i arritur përmes analizës së thellë të historisë, së drejtës ndërkombëtare dhe realitetit politik.
Ai theksonte se rruga drejt bashkimit duhet të jetë para së gjithash paqësore, e bazuar në vetëdije kombëtare, maturi politike dhe strategji afatgjatë. Lufta, sipas tij, mund të konsiderohej vetëm si mjet i fundit, nëse të gjitha përpjekjet paqësore dështonin. Kjo qasje dëshmon për realizmin e tij politik dhe për përgjegjësinë që ndiente ndaj fatit të kombit.
Mendimi i Hotit mbështetet mbi tri shtylla themelore:
– Parimi i vetëvendosjes së popujve si e drejtë universale;
– Realizmi politik dhe analiza e rrethanave konkrete;
– Përgjegjësia historike e elitave për të orientuar kombin drejt një zgjidhjeje të qëndrueshme.
Ai na mësoi se një komb nuk udhëhiqet vetëm nga ndjenja, por nga mendimi kritik, vizioni dhe sakrifica. Figura e tij përfaqëson ndërthurjen e dijes me guximin, të idealit me maturinë, të filozofisë me angazhimin konkret.
Përfshirja e tij në monografinë time, Ndritësit e Kombit, e botuar ditë më parë, është për mua një kënaqësi dhe nder i veçantë. Përmes kësaj vepre kam synuar të nderoj personalitetet që kanë ndriçuar rrugën e kombit dhe kanë lënë gjurmë të thella në historinë dhe ndërgjegjen shqiptare. Ukshin Hoti zë një vend të merituar në këtë përmbledhje si mendimtar, vizionar dhe simbol i qëndresës intelektuale.
Në kohë sfidash dhe ndryshimesh, trashëgimia e tij mbetet udhërrëfyes. Ai vazhdon të jetë një zë që fton në reflektim, vetëdije dhe bashkim.
Një mendimtar që ndriçoi rrugën e kombit.
Një vizion që vazhdon të frymëzojë brezat.