Komisioni miraton planet e investimeve në mbrojtje të tetë shteteve anëtare me vlerë 38 miliardë euro

SAFE është një nga degët më të mëdha të paketës së BE-së “Gatishmëria 2030”, e cila synon të injektojë qindra miliarda euro në mbrojtje para fundit të dekadës kohë kur shumë agjenci inteligjence vlerësojnë se Rusia mund të sulmojë një vend tjetër evropian.

Tetë shtete anëtare të Bashkimit Evropian të enjten paraqitën planet e tyre për të përdorur fondet e tyre nga kredia e re prej 150 miliardë eurosh e bllokut për skemën e mbrojtjes, e cila u miratua nga Komisioni Evropian.

Belgjika, Bullgaria, Danimarka, Spanja, Kroacia, Qiproja, Portugalia dhe Rumania do të përfitojnë nga vala e parë e ndihmës financiare në kuadër të nismës së BE-së për Veprimin e Sigurisë për Evropën (SAFE), pasi Komisioni i paraqiti një propozim Këshillit për miratim formal.

“Tani është urgjente që Këshilli të miratojë këto plane për të lejuar një shpërndarje të shpejtë”, tha Presidentja e Komisionit Ursula von der Leyen në një deklaratë.

Nëntëmbëdhjetë shtete anëtare në total kanë aplikuar tashmë për të përfituar nga SAFE, me ndarjet e fondeve të dakorduara përkohësisht shtatorin e kaluar.

Tetë vendet, planet e të cilave sapo u miratuan nga ekzekutivi i BE-së, pritet të përfitojnë së bashku rreth 38 miliardë euro, sapo të nënshkruhen marrëveshjet e kredisë. Danimarka ka kërkuar mbi 46 milionë euro financim, më i ulëti nga të gjithë aplikantët, ndërsa Qiproja dhe Spanja do të marrin secila afërsisht 1 miliard euro, Belgjika 8.3 miliardë euro dhe Rumania 16.68 miliardë euro.

SAFE, i cili është pjesë e planit të Komisionit “Gatishmëria 2030” për të çliruar deri në 800 miliardë euro në mbrojtje para fundit të dekadës, synon të rrisë prokurimin e produkteve prioritare të mbrojtjes.

Këto përfshijnë municione dhe raketa, sisteme artilerie, dronë dhe sisteme anti-dronë, si dhe sisteme mbrojtjeje ajrore dhe raketore, mbrojtje të infrastrukturës kritike, mbrojtje të aseteve hapësinore, siguri kibernetike, teknologji të inteligjencës artificiale dhe sisteme të luftës elektronike.

Një tjetër kriter i rëndësishëm i skemës është që pajisjet e blera duhet të jenë të prodhuara në Evropë, me jo më shumë se 35% të kostove të komponentëve që vijnë nga jashtë BE-së, EEA-EFTA ose Ukrainës. Kanadaja, e cila ka siguruar një marrëveshje dypalëshe me bllokun, do të jetë gjithashtu në gjendje të marrë pjesë në të njëjtin nivel si këto vende.

Skema është e favorshme për shtetet anëtare, vlerësimi i kreditit i të cilave nuk është aq i mirë sa ai i Komisionit, që do të thotë se ato do të sigurojnë norma më të mira. Gjermania, për shembull, nuk kërkoi asnjë fond SAFE.

Komisioneri Evropian për Mbrojtjen dhe Hapësirën, Andrius Kubilius, tha pas njoftimit se “nuk ka kohë për të humbur” dhe se “hapat e ardhshëm” përfshijnë miratimin e 11 planeve kombëtare të mbetura dhe shpërndarjen e një pakete të parë prej 15% të financimit.

Ministrat e BE-së tani kanë katër javë për të miratuar planet, me pagesat e para që priten në mars 2026.

Von der Leyen tha në fund të vitit të kaluar se popullariteti i skemës midis shteteve anëtare – ajo ishte e mbingarkuar, me 19 vendet pjesëmarrëse që fillimisht kërkuan më shumë se 150 miliardë euro – mund të shihte zgjerimin e saj të mëtejshëm.