Ukraina bie dakord për aktivizimin e “Nenit 5” për zbatimin e armëpushimit me Rusinë

Ukraina ka rënë dakord me partnerët perëndimorë që shkeljet e vazhdueshme ruse të çdo marrëveshjeje të ardhshme armëpushimi do të përballen me një përgjigje të koordinuar ushtarake nga Evropa dhe SHBA-ja, sipas njerëzve të informuar mbi diskutimet.

Propozimi u diskutua midis zyrtarëve ukrainas, evropianë dhe amerikanë në disa raste në dhjetor dhe janar dhe do të përfshinte një përgjigje shumëplanëshe ndaj çdo shkeljeje të një armëpushimi të rënë dakord nga Rusia. Të dërguarit nga Kievi, Moska dhe Uashingtoni do të takohen përsëri të mërkurën dhe të enjten në Abu Dhabi për bisedime që synojnë ti japin fund luftës. Sipas planit, thanë tre persona të njohur me çështjen, një shkelje e armëpushimit nga Rusia do të shkaktonte një përgjigje brenda 24 orëve, duke filluar me një paralajmërim diplomatik dhe çdo veprim të kërkuar nga ushtria ukrainase për të ndaluar shkeljen.

Nëse armiqësitë do të vazhdonin përtej kësaj, do të niste një fazë e dytë ndërhyrjeje duke përdorur forca nga i ashtuquajturi koalicion i të vullnetshmëve, i cili përfshin shumë anëtarë të BE-së plus Mbretërinë e Bashkuar, Norvegjinë, Islandën dhe Turqinë. Nëse shkelja shndërrohej në një sulm të zgjeruar, 72 orë pas shkeljes fillestare, do të hynte në fuqi një përgjigje e koordinuar ushtarake nga një forcë e mbështetur nga perëndimi që përfshinte ushtrinë amerikane, thanë zyrtarët.

Zyrtarët ukrainas, evropianë dhe amerikanë diskutuan planin në Paris në dhjetor dhe bisedimet vazhduan midis këshilltarëve të sigurisë kombëtare të një koalicioni të vendeve të gatshme në Kiev më 3 janar, sipas një personi të njohur me çështjen. Ata thanë se Zelensky kishte hapur gjithashtu temën e asaj që SHBA-të do të ishin të gatshme ti ofronin Donald Trump gjatë vizitës së udhëheqësit ukrainas në Mar-a-Lago në dhjetor.

Britania e Madhe dhe Franca janë zotuar të dërgojnë trupa dhe armatime në Ukrainë, si pjesë e garancive të sigurisë të mbështetura nga SHBA-të për të mbështetur një marrëveshje paqeje prej 20 pikash që synon ti japë fund pushtimit pothuajse katërvjeçar të Rusisë.

Një forcë “parandaluese” e udhëhequr nga Evropa do të ofrojë “masa sigurie në ajër, në det dhe në tokë” pas një armëpushimi, me mbështetjen e inteligjencës dhe logjistikës së SHBA-së, thanë udhëheqësit e aleatëve kryesorë të Kievit pas takimit të Parisit.

Mënyra se si do të monitorohet dhe zbatohet një armëpushim do të jetë kritike për qëndrueshmërinë e tij. SHBA-të janë ofruar të ofrojnë aftësi monitorimi me teknologji të lartë përgjatë vijës së frontit prej 1,400 km. Ukraina ka parë Rusinë të shkelë armëpushime të shumta që kur forcat ruse pushtuan për herë të parë rajonet Donetsk dhe Luhansk të Ukrainës lindore në vitin 2014, nën maskën e një kryengritjeje separatiste pro-Moskës.

Marrëveshjet e Minskut, të nënshkruara në vitet 2014 dhe 2015, kishin për qëllim ndalimin e luftimeve dhe hapjen e një rruge drejt paqes së qëndrueshme. Ato u miratuan nga Rusia, Ukraina, Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE) dhe udhëheqësit e instaluar nga Kremlini të dy rajoneve separatiste.

Por misioni monitorues i OSBE-së ishte i kufizuar në vëzhgimin e shkeljeve të armëpushimit. Pa një mandat zbatimi ose garanci perëndimore sigurie, armëpushimet u prishën vazhdimisht, duke i hapur rrugën pushtimit në shkallë të plotë të Rusisë në vitin 2022.

Zelensky tha në janar se garancitë e sigurisë të negociuara me SHBA-në dhe kontributi nga partnerët evropianë ishin 100 për qind të gatshme dhe se Kievi po pret që partnerët tanë të konfirmojnë datën dhe vendin kur do t’i nënshkruajmë ato.

“I thashë palës amerikane se kjo është e rëndësishme jo vetëm për mua, është gjithashtu shumë e rëndësishme... që njerëzit të shohin përparim”, u tha Zelenskyy gazetarëve në Kiev të enjten.

Shumë detaje të marrëveshjes mbeten të paqarta dhe, më e rëndësishmja, garancitë e sigurisë varen nga një armëpushim i qëndrueshëm që ende nuk është materializuar.

Trump i ofroi Zelensky-t garanci sigurie që presidenti ukrainas i përshkroi si të ngjashme me ato të NATO-s, të ngjashme me angazhimin e aleancës sipas Nenit 5, sipas të cilit një sulm i ri rus do të shkaktonte një përgjigje kolektive nga aleatët e Kievit. Zelensky tha se Trump propozoi një garanci 15-vjeçare, megjithëse zyrtarët ukrainas po kërkojnë ta zgjasin atë në 50 vjet.

Javën e kaluar, Zelensky tha se një ushtri ukrainase prej 800,000 trupash e mbështetur me armë dhe trajnim ishte pjesë e një pakete garancish sigurie me SHBA-në. Ai dëshiron ta nënshkruajë atë dokument dhe një “plan prosperiteti” të pasluftës për të rindërtuar Ukrainën me SHBA-në para përvjetorit të katërt të pushtimit në shkallë të plotë të Rusisë më 24 shkurt, të cilin presidenti beson se mund t’i japë Kievit ndikim në negociatat me Moskën dhe të sigurojë mbështetjen e Trump në planin afatgjatë.

Administrata Trump i ka bërë të ditur Ukrainës se garancitë e sigurisë nga SHBA-ja varen nga fakti që Kievi të bjerë dakord fillimisht për një marrëveshje paqeje që ndoshta do të përfshinte dhënien e rajonit të Donbasit Rusisë, raportoi më parë Financial Times. Zelensky u tha gazetarëve se nuk i pëlqente ideja e “një shkëmbimi”.

“Sinjali im ishte i qartë: nënshkrimi i garancive të sigurisë është një akt vullneti të mirë”, tha ai.

Çështja e rajonit lindor të Donbasit në Ukrainë është bërë një pikë ngërçi në negociata, me Kievin që refuzon të dorëzojë një pjesë të rëndësishme të tokës që ushtria ruse nuk ka arritur ta pushtojë, dhe Moskën që refuzon të ecë përpara me ndonjë marrëveshje paqeje nëse nuk përmbushen kushtet e saj maksimaliste. Presidenti rus Vladimir Putin ka thënë se ushtria e tij po e mposht Ukrainën në fushën e betejës dhe është e përgatitur të vazhdojë derisa të arrijë qëllimet e saj. Në javët e fundit, raketat dhe dronët rusë kanë goditur infrastrukturën kritike të Ukrainës, duke e zhytur kryeqytetin e Kievit në errësirë ​​dhe duke u ndërprerë ngrohjen dhe ujin shumë prej gati 4 milionë banorëve të tij mes dimrit më të ashpër të luftës.

Rusia gjithashtu i ka hedhur poshtë menjëherë garancitë e sigurisë të diskutuara nga SHBA-të dhe Ukraina. Ish-presidenti rus,Dmitry Medvedev, tha në komentet e publikuara të hënën se "këto garanci nuk mund të jenë të njëanshme", sipas Tass.

"Këto nuk janë garanci për Ukrainën. Këto janë garanci për të dyja palët: Rusinë dhe Ukrainën. Përndryshe, garancitë nuk funksionojnë", tha Medvedev.

Moska ka thënë gjithashtu se nuk do të bjerë dakord për asnjë armëpushim përpara se të arrihet një marrëveshje gjithëpërfshirëse për ti dhënë fund luftës dhe as nuk do të pranojë ndonjë vendosje trupash perëndimore në Ukrainë. Uashingtoni ka bërë pak për të ushtruar presion mbi Rusinë që të ndalojë luftën e saj dhe të negociojë seriozisht. Në vend të kësaj, thanë zyrtarët ukrainas dhe evropianë, SHBA-të i kishin bërë presion Zelenskyt dhe i kishin bërë të qartë Kievit se çdo angazhim sigurie nga administrata Trump do të varet nga bërja e lëshimeve të dhimbshme territoriale që përputhen me kërkesat e Rusisë.