Republika Çeke: qeveria sulmon mediat publike

Qeveria e re populiste e krahut të djathtë e Republikës Çeke, e kryesuar nga Kryeministri Andrej Babiš, dëshiron të heqë financimin dhe kështu të vërë nën kontrollin e saj median publike.

Kanali televiziv më i shikuar; stacioni radiofonik më i dëgjuar; faqja e internetit e lajmeve më e besueshme; financim i qëndrueshëm përmes tarifave të licencës me një nivel të lartë pagese nga abonentët, me fitim prej rreth 450 milionë eurosh në vit: kjo është situata e medias publike në Republikën Çeke në fillim të vitit 2026.

Pavarësisht kësaj, miliarderi dhe populisti i djathtë Andrej Babiš kishte njoftuar gjatë fushatës zgjedhore se planifikonte të dobësonte median publike të shtetit anëtar të BE këtë vit, pas më shumë se tre dekadash funksionimi të suksesshëm të pavarur pa ndikim politik, ti vinte ato nën kontrollin e tij politik dhe në fund ti shpërbënte.

Babiš-i i fitoi zgjedhjet parlamentare në tetor 2025. Qeveria e koalicionit e kryeministrit të ri çek është formuar nga lëvizja populiste e djathtë ANO, nën udhëheqjen e oligarkut. Është pjesë e fraksionit ekstremist "Patriotët" në Dhomën e Deputetëve të Pragës, ku përfshihet edhe partneri i koalicionit, Partia e Të Motorizuarve. Partia ksenofobe e Lirisë dhe Demokracisë së Drejtpërdrejtë (SPD) është gjithashtu pjesë e qeverisë, e cila së bashku me AfD-në gjermane është grupi më radikal politik në Parlamentin Evropian.

Varësi përmes heqjes së tarifave

Si hap të parë, qeveria e Pragës tani ka nisur një sulm ndaj pavarësisë financiare të mediave publike çeke: kabineti do të vendosë "eliminimin e tarifave për median e shërbimit publik", sipas një deklarate qeveritare. Kjo tarifë arrin në rreth tetë euro në muaj për familje.

Qeveria gjithashtu ka premtuar "ndryshime të reja ligjore që do të çojnë në përditësimin e përkufizimit të mediave të shërbimit publik, një përdorim më efikas të burimeve dhe eliminimin e kostove të dyfishta". Ajo gjithashtu citon hapur Sllovakinë si modelin e saj për politikën e medias, ku mediat publike janë vendosur nën kontroll të plotë politik vitet e fundit nën qeverinë e Robert Ficos.

Sllovakia si model

Ministrja e Kulturës së Sllovakisë, Martina Simkovicova, e cila ka zbatuar këtë "reformë" në vendin e saj në vitet e fundit, udhëtoi personalisht në Pragë për ti ndihmuar homologut të saj Oto Klempir (Partia e Të Motorizuarve) në "reformën" e televizionit dhe radios çeke. Në Sllovaki, shtypja e pavarësisë së radios dhe televizionit publik (RTVS) kishte nxitur një nga demonstratat më të mëdha në vitet e fundit, por qeveria i vazhdoi planet e saj.

Ish-prezantuesja televizive Martina Simkovicova Ministre e Kulturës në ÇekiFotografi: Vaclav Salek/CTK Photo/dpa/picture alliance/dpa

Mungesa e besueshmërisë së transmetuesit publik aktual sllovak reflektohet në faktin se, sipas një sondazhi të kryer nga agjencia PMT/Kantar Media në dhjetor 2025, vetëm 11.9% e shikuesve ende shikojnë "televizionin qeveritar". Stacioni privat televiziv Markiza tani arrin 32.5% dhe konkurrenti i tij JOJ 21.3%.

Shkatërrimi i një modeli që funksionon

Si menaxhmenti aktual i medias publike çeke ashtu edhe qarqet profesionale po protestojnë kundër planeve të qeverisë. "Modeli aktual i financimit, së bashku me mbrojtje të tjera ligjore, garanton nivelin më të lartë të mbrojtjes për vendimmarrjen redaktuese dhe institucionale kundër ndikimit politik ose ekonomik”, thuhet në një letër të hapur të përbashkët nga drejtori i Televizionit Çek, Hynek Chudarek, dhe drejtori i Radios Çeke, René Zavoral.

"Sistemi aktual i financimit ka dëshmuar efektivitetin e tij gjatë 33 viteve të fundit dhe, për më tepër, është plotësisht në përputhje me Ligjin Evropian për Lirinë e Medias (EMFA), i cili thekson pavarësinë institucionale, stabilitetin financiar dhe mbrojtjen e mediave publike nga presioni politik," shtuan dy drejtuesit e mediave publike çeke. Republika Çeke u zotua vite më parë të zbatonte legjislacionin e BE që ata përmendën.

Ministri Klempir u kërkoi Chudarekut dhe Zavoralit të krijonin një grup ekspertësh për të studiuar financimin e medias publike. Megjithatë, Zavorali refuzoi. "Unë besoj se është e drejtë të takohemi për të diskutuar këtë janë në tryezë modele të reja financimi për këto media, shpjegoi Klempir, duke shtuar se këto zgjidhje të reja "do të jenë në përputhje me rregulloret e EMFA-s”.

Kush duhet ti zëvendësojë mediat publike?

Një pjesë e opozitës aktuale pro-evropiane u përpoq të forcojë pavarësinë e mediave publike gjatë mandatit të qeverisë së qendrës së djathtë të kryeministrit Petr Fiala. Që atëherë, një e treta e anëtarëve të këshillave të mediave, të cilët emërojnë dhe shkarkojnë drejtorët e televizionit dhe radios, janë zgjedhur nga Senati. Dhoma e lartë e Parlamentit çek zgjidhet në një cikël të ndryshëm nga Dhoma e Deputetëve, dhoma e ulët e Parlamentit çek.

Këta drejtorë mund të shkarkohen vetëm me një shumicë dy të tretash të bordit të mediave. Pas më shumë se dhjetë vjetësh, u rritën edhe tarifat e mediave publike, të cilat u përshtatën automatikisht sipas inflacionit. Krahu liberal të qeverisë donte të miratonte masa të reja, por Partia Demokratike Civile e Fialës (ODS), e krahut të djathtë, e bllokoi.

Kemi arritur në pikën e kthesës në situatën aktuale politike," tha për DW senatori David Smoljak i partisë aktuale opozitare, Kryetarët e Bashkive dhe të Pavarurve (STAN). "Nuk ka asnjë arsye të vetme objektive për ndryshimet që po planifikon qeveria e Babiš-it," vazhdoi Smoljak.

Në pritje të presionit publik

"Është e qartë që qeveria dëshiron të dobësojë dhe të margjinalizojë mediat publike," i tha DW-së edhe Bara Prochazkova, anëtare e Këshillit të Mediave të Televizionit Çek. "Një media e dobësuar më pas mund të kontrollohet lehtësisht politikisht."

Megjithatë, partitë në pushtet aktualisht kanë një shumicë prej 108 votash nga 200 në Dhomën e Deputetëve, e cila luan një rol dominues në sistemin politik çek. Me to mund të mposhtin edhe një veto të mundshme nga Senati dhe Presidenti pro-evropian Petr Pavel. E vetmja mënyrë për të shpëtuar pavarësinë e mediave publike është përmes presionit publik.

Senatori Smoljak është i bindur: "Së pari, Radio Çekia, e cila ekziston prej më shumë se njëqind vjetësh, është një simbol i madh. Vdiqën njerëz në betejën për të mbrojtur ndërtesën e saj, në maj 1945, gjatë kryengritjes së Pragës kundër pushtuesve nazistë, ashtu edhe në gusht 1968, kur e mbrojtën nga sovjetikët," kujton Smoljak. "Besoj se çekët do të mbrojnë gjithashtu Radion dhe Televizionin Çek nga qeveria e Babiš-it."/DW